काठमाडौं । नेपाली समाजमा परम्परागत रूपमा मनाइने ‘खिर खाने दिन’ आज देशभर परिवार, आफन्तबीच आत्मीयता साटासाट गर्दै उल्लासपूर्वक मनाइँदै छ । हरेक वर्ष साउन १५ गते दूध, चामल, चिनी, घिउ, सुकमेल तथा विभिन्न स्वादिष्ट सामग्री मिसाएर बनाइने खिर खाने चलन नेपाली संस्कृतिको पुरानो परम्परा मानिन्छ ।
कृषि प्रधान समाजमा धान रोपाइँको मुख्य काम सम्पन्न भएपछि किसानले केही विश्राम गर्ने अवसरका रूपमा पनि यस दिनलाई लिने गरिएको छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वासअनुसार साउन महिनामा दूधजन्य परिकार सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुने मान्यता रहेको छ । त्यसैले घर–घरमा खिर पकाइ देवी–देवताको पूजा अर्चना गरी परिवारका सदस्य, आफन्त, छिमेकी र पाहुनालाई खुवाउने चलन आज पनि उत्तिकै जीवित छ ।
शहरदेखि गाउँसम्म बिहानैदेखि खिर पकाउने तयारीले घर–आँगन सुगन्धित बनेका छन् । सामाजिक सञ्जालमा पनि “साउन १५, खिर खाने दिन” भन्दै शुभकामना आदान–प्रदान गर्ने क्रम बढेको छ । विद्यालय, कार्यालय, विभिन्न संघ–संस्था तथा समुदायस्तरमा सामूहिक रूपमा खिर वितरण तथा शुभकामना कार्यक्रमसमेत आयोजना गरिएको छ ।
संस्कृतिविद्हरूका अनुसार खिर खाने दिन केवल एउटा परिकार खाने दिन मात्र होइन, पारिवारिक एकता, आपसी सद्भाव, अतिथि सत्कार र नेपाली मौलिक संस्कृतिको संरक्षण गर्ने महत्वपूर्ण अवसर हो। बदलिँदो जीवनशैलीका बीच पनि यो परम्पराले पुस्तौंदेखि नेपाली समाजलाई जोड्ने सांस्कृतिक सेतुका रूपमा निरन्तरता पाइरहेको छ ।
परम्परा, स्वाद र आत्मीयताको संगम बनेको ‘खिर खाने दिन’ ले नेपाली समाजमा प्रेम, सद्भाव र सांस्कृतिक गौरवलाई अझ बलियो बनाउने विश्वास गरिएको छ ।
